Maddenin Ayırt Edici Özellikleri

Alt konular ve kazanımlar

1. 1Genleşme ve Büzülme

   • Isı etkisiyle maddelerin genleşip büzülmesine yönelik bilimsel gözleme dayalı tahminler yapma.
   • Isı etkisiyle maddelerin genleşip büzüleceğine yönelik önermeler oluşturmak
   • Isıtılan ve soğutulan maddelerin hacim değişimini gözlemleyerek genleşme ve büzülme olaylarını açıklamak
   • Günlük hayatta genleşme ve büzülme olaylarına örnekler vermek
   • Isı etkisiyle maddede gerçekleşen genleşme ve büzülme olaylarını gözlemleyebilmek
   19 kazanım daha

   • Günlük hayatta genleşme ve büzülme olaylarına örnekler verebilmek
   • Termostatların çalışma prensibini ve kullanım alanlarını açıklayabilmek
   • Maddelerin ısı etkisiyle hacimlerinin artmasına genleşme, azalmasına büzülme olduğunu açıklar.
   • Genleşme ve büzülme olaylarının günlük hayattaki örneklerini (termostat, köprü, bina iskeletleri) tanır.
   • Genleşme ve büzülme özelliğinin maddelerin ayırt edici özelliklerinden biri olduğunu kavrar.
   • Isı etkisiyle maddelerin genleşip büzülmesine yönelik bilimsel gözleme dayalı tahminler yapma
   • Isı etkisiyle maddenin hâl değiştirmediği durumlarda madde tanecikleri arasındaki mesafenin değişimi ile ilgili tahminler yürütebilmek.
   • Isı alışverişi gerçekleşen maddelerde madde hâl değiştirmese bile madde tanecikleri arasındaki mesafenin az da olsa değiştiğini ve buna bağlı olarak maddenin hacminde değişiklikler olduğunu açıklayabilmek.
   • Hacmin maddenin boşlukta kapladığı yer olduğunu tanımlayabilmek.
   • Isı etkisiyle maddelerin genleşip büzüleceğine yönelik önermeler oluşturmak.
   • Isıtılan ve soğutulan maddelerin hacim değişimini gözlemleyerek bu durumun sebebini açıklamak.
   • Günlük hayatta genleşme ve büzülme olaylarına örnekler vermek.
   • Verilen olayların genleşme veya büzülme olup olmadığını ayırt etmek.
   • Isı etkisiyle maddede gerçekleşen genleşme ve büzülme olaylarını gözlemleyebilme
   • Günlük hayatta genleşme ve büzülme olaylarına örnekler verebilme
   • Termostat gibi araçların genleşme ve büzülme ilkesine dayanarak çalıştığını açıklayabilme
   • Genleşme ve büzülme olaylarının günlük hayattaki uygulamalarını (termostat, köprü, bina iskeletleri) örneklerle ilişkilendirir.
   • Stearik asit katı hâle geçerken hacmi azalır.
   • Yaz aylarında elektrik tellerinin uzunluğunun kış aylarına göre daha fazla olmasının sebebi genleşmedir.

2. 2Isı Etkisiyle Tanecikler Arası Mesafenin Değişimi

   • Isı alan veya veren maddelerin hâl değiştirmediği durumlarda tanecikler arasındaki mesafenin değişip değişmediğini tahmin edebilme
   • Isı alışverişi gerçekleşen maddelerde tanecikler arası mesafenin değişiminin hacim üzerindeki etkisini açıklayabilme

3. 3Saf Maddelerin Erime ve Donma Noktaları

   • Saf bir maddenin erime ve donma sıcaklıklarının birbirine eşit olduğunu açıklar.
   • Farklı saf maddelerin farklı sıcaklıklarda eridiğini ve donduğunu belirtir.
   • Erime ve donma noktalarının saf maddeler için ayırt edici özellik olduğunu ifade eder.

4. 4Kütle ve Hacim Kavramları

   • Kütle ve hacim kavramlarını tanımlayabilmek
   • Kütle ve hacmin ölçüm birimlerini ve ölçüm aletlerini belirleyebilmek

5. 5Maddenin Hâl Değişim Noktaları

   • Maddelerin erime, donma ve kaynama noktası ile ilgili deneyler yapar.
   • Maddelerin erime, donma ve kaynama noktası ile ilgili deneyler yapma
   • Maddenin tanecikli yapısı ve tanecikler arası mesafeler hakkında bilgi edinme
   • Saf madde ve saf olmayan maddenin yapısını modelleme
   • Buzun erime sıcaklığını belirleme
   9 kazanım daha

   • Saf maddelerin erime, donma ve kaynama noktalarının ayırt edici özellik olduğunu açıklar.
   • Saf ve saf olmayan maddeleri tanecik yapısına göre ayırt eder.
   • Sıcaklık-zaman grafiklerinden veya tablolarından maddelerin hâl değişim noktalarını belirler.
   • Buzun erime sıcaklığını belirleme deneyini gerçekleştirir.
   • Saf maddelerin erime ve donma sıcaklıklarını belirleyebilme
   • Aynı saf maddenin erime ve donma noktalarının eşit olduğunu kavrama
   • Farklı saf maddelerin farklı sıcaklıklarda eridiğini ve donduğunu anlama
   • Erime ve donma noktalarının saf maddeler için ayırt edici özellik olduğunu belirleme
   • Saf maddelerin hâl değişimi sırasında sıcaklıklarının sabit kaldığını belirtir.

6. 6Termometre ile Genleşme ve Büzülmenin Gözlemlenmesi

   • Termometredeki sıvı seviyesinin sıcaklık değişimine göre değişimini gözlemleyebilme
   • Termometredeki değişimi tanecikler arası mesafeyle ilişkilendirebilme

7. 7Kütle Ölçümü

   • Eşit kollu terazi kullanarak cisimlerin kütlesini ölçebilmek
   • Sıvıların kütlesini dolaylı yoldan hesaplayabilmek

8. 8Yoğunluk

   • Yoğunluğa ilişkin hesaplamalar yaparak bilimsel veriye dayalı tahmin eder.
   • Deneyler sonucunda çeşitli maddelerin yoğunluklarına ilişkin tümdengelimsel akıl yürütür.
   • Suyun katı ve sıvı hâllerine ait yoğunluklarını karşılaştırarak bu durumun canlılar için önemi hakkında bilimsel çıkarımlar yapar.
   • Kütle ve hacim arasındaki ilişkiyi deney yoluyla inceleme
   • Kütle/hacim oranının maddenin ayırt edici bir özelliği olduğunu kavrama
   49 kazanım daha

   • Bir maddenin yoğunluğunun birim hacimdeki madde miktarı olduğunu açıklar.
   • Yoğunluğun kütle ve hacim arasındaki ilişkiyi (kütle/hacim) kavrar.
   • Farklı maddelerin yoğunluklarını hesaplar ve karşılaştırır.
   • Aynı cins saf sıvıların farklı miktarlarda yoğunluklarının aynı olduğunu fark eder.
   • Suyun kütlesi arttığında hacminin de aynı oranda arttığı, yoğunluğunun ise aynı kaldığı kavranır.
   • Yoğunluğun maddelerin ayırt edici özelliklerinden biri olduğu ve farklı saf maddelerin yoğunluklarının birbirinden farklı olduğu öğrenilir.
   • Farklı cins sıvıların (su ve sıvı yağ) yoğunlukları kıyaslanır ve sıvıların kaptaki konumları ile yoğunlukları arasındaki ilişki kurulur.
   • Sıvıların konumları ile yoğunlukları arasında bağlantı kurarak akıl yürütme
   • Suda çözünmeyen katı maddelerin batma, askıda kalma ve yüzme durumlarını gözlemleme
   • Batma ve yüzen cisimlerin yoğunlukları arasındaki ilişkiyi belirleme
   • Farklı cins sıvıların yoğunluk farklarını ve konumlanma durumlarını açıklama
   • Verilen maddelerin sıvı içindeki konumlanma durumuna ilişkin hipotezler oluşturma ve tablodaki verilerle karşılaştırma
   • Maddelerin yoğunluklarını hesaplayabilmek
   • Farklı maddelerin yoğunluklarını karşılaştırabilmek
   • Sıvı ve katı maddelerin yoğunluk sıralamasını yapabilmek
   • Yoğunluk kavramını görselleştirmek için kavram haritası oluşturabilmek
   • Suyun sıvı ve katı hâllerinin yoğunluklarını hesaplayarak karşılaştırma yapma
   • Buzun su içindeki konumunu gözlemleyerek yoğunluk farkını açıklama
   • Suyun katı ve sıvı hâllerine ait yoğunluk farkının canlılar üzerindeki etkisini tartışma
   • Suyun katı ve sıvı hâllerinin yoğunluk farkını günlük yaşam örnekleriyle ilişkilendirir.
   • Maddelerin su içinde yüzme veya batma durumlarını yoğunluk değerlerine göre açıklar.
   • Bir maddenin yoğunluğunu hesaplayarak suyun yoğunluğuyla karşılaştırır.
   • Birim hacimdeki madde miktarına yoğunluk denir.
   • Yoğunluk, maddeler için ayırt edici bir özelliktir.
   • Birbiri içinde çözünmeyen iki sıvı aynı kaba konulursa yoğunluğu küçük olan sıvı üstte konumlanır.
   • Bir maddenin yoğunluğunu hesaplayabilmek için kütle ve hacim değerleri bilinmelidir.
   • Hacmi eşit olan maddelerden kütlesi daha büyük olanın yoğunluğu daha fazladır.
   • Suyun katı ve sıvı hâllerine ait yoğunluklarını karşılaştırarak canlılar için önemi hakkında çıkarım yapar.
   • Kütle ve hacim arasındaki ilişkiyi deney yoluyla incelemek
   • Kütle/hacim oranının maddenin ayırt edici bir özelliği olduğunu anlamak
   • Farklı maddelerin (su, etil alkol) kütle ve hacim değerlerini karşılaştırmak
   • Bir maddenin yoğunluğunun birim hacimdeki madde miktarı olduğunu ve kütle/hacim oranı ile hesaplandığını açıklar.
   • Farklı maddelerin yoğunluklarını ölçerek hesaplar.
   • Aynı cins saf sıvıların farklı miktarlarda yoğunluklarının aynı olduğunu karşılaştırarak açıklar.
   • Suyun kütlesi arttığında hacminin de aynı oranda arttığı, yoğunluğunun ise aynı kaldığı bilgisini kavramak.
   • Yoğunluğun maddelerin ayırt edici özelliklerinden biri olduğunu ve farklı saf maddelerin yoğunluklarının birbirinden farklı olduğunu anlamak.
   • Kütle ve hacim değerlerinden yararlanarak maddelerin yoğunluklarını hesaplayabilmek.
   • Farklı cins sıvıların yoğunluklarını ölçüm verileriyle kıyaslayabilmek.
   • Sıvıların konumları ile yoğunlukları arasındaki bağlantıyı kurarak akıl yürütme.
   • Suda çözünmeyen katı maddelerin batma, askıda kalma ve yüzme durumlarını gözlemleme.
   • Su içinde batan cisimlerle yüzen cisimlerin yoğunlukları arasındaki ilişkiyi açıklama.
   • Farklı cins sıvıların yoğunluklarının farklı olduğunu ve hacimleri eşit sıvılarda kütlesi fazla olanın yoğunluğunun da fazla olduğunu anlama.
   • Birbiri içinde çözünmeyen sıvıların yoğunluğa göre konumlanma durumunu belirleme.
   • Katı cisimlerin sıvı içerisindeki konumlarının yoğunluklarına bağlı olduğunu açıklama.
   • Verilen maddelerin sıvı içindeki konumlanma durumuna ilişkin hipotezler oluşturma ve tablodaki verilerle karşılaştırma.
   • Sıvı ve katı maddelerin yoğunluk sıralamasını yapabilme
   • Suyun katı ve sıvı hâllerinin yoğunluk farkını açıklayabilmek
   • Maddelerin suda yüzme veya batma durumlarını yoğunluklarına göre yorumlayabilmek
   • Suda yüzen bir tekne modeli tasarlayarak yoğunluk, şekil ve hacim arasındaki ilişkiyi keşfetmek

9. 9Katı Maddelerde Genleşme ve Büzülme

   • Isı etkisiyle katı maddelerin genleşip büzüleceğine yönelik önermeler oluşturabilme
   • Maddenin hacminin boşlukta kapladığı yer olduğunu kavrayabilme

10. 10Hacim Ölçümü

    • Dereceli silindir kullanarak katı cisimlerin hacmini ölçebilmek
    • Taşırma yöntemi ile hacim farkını hesaplayabilmek

11. 11Güvenlik Sembolleri

    • Kırılabilir cam, yanıcı, yakıcı, aşındırıcı, çevreye zararlı, zehirli, patlayıcı, tahriş edici ve radyoaktif maddelerin güvenlik sembollerini ve uyarılarını tanıma.

12. 12Saf ve Saf Olmayan Maddelerin Ayrımı

    • Verilen maddelerin saf madde veya saf olmayan madde olduklarına karar verme
    • Verilen maddelerin saf madde veya saf olmayan madde olduklarına karar verebilme

13. 13Buzun Erime Sıcaklığının Belirlenmesi

    • Buzun erime sıcaklığını deneysel olarak belirleme
    • Erime sırasında sıcaklık değişimlerini gözlemleme ve tabloya kaydetme
    • Erime sıcaklığı ile donma sıcaklığı arasındaki ilişkiyi inceleme
    • Buzun erime sıcaklığını deneysel olarak belirleyebilme
    • Erime sırasında sıcaklık değişimini gözlemleyebilme

14. 14Stearik Asidin Erime ve Donma Sıcaklıklarının Belirlenmesi

    • Stearik asidin erime ve donma sıcaklıklarını deneysel olarak belirleme
    • Farklı saf maddelerin erime sıcaklıklarını karşılaştırma ve çıkarım yapma

15. 15Suyun Kaynama Sıcaklığı

    • Suyun kaynama sıcaklığını deneysel olarak belirler.
    • Su ve etil alkolün ısıtıldığında gözlemlenen değişimleri tahminlerle karşılaştırır.
    • Suyun kaynama sıcaklığını deneysel olarak belirleyebilme
    • Su ve etil alkolün ısıtıldığında gözlemlediği değişimleri tahminlerle karşılaştırma

16. 16Katı Maddelerin Hacminin Ölçülmesi

    • Taşırma kabı ve dereceli silindir kullanarak düzensiz şekilli katıların hacmini ölçme
    • Dereceli silindirdeki su seviyesi değişimi ile katı hacmi arasındaki ilişkiyi kurma
    • Dereceli silindir kullanarak katı maddelerin hacmini ölçmek
    • Taşırma kabı yöntemiyle düzensiz şekilli katıların hacmini belirlemek
    • Ölçüm sonuçlarını tablolara kaydetmek ve karşılaştırmak

17. 17Suyun Donması ve Hacim Değişimi

    • Suyun donması sırasında hacim değişimini açıklayabilmek
    • Günlük hayatta suyun donmasıyla ilgili olayları yorumlayabilmek

18. 18Taka (Tekne) Modeli Tasarımı

    • Teknenin taşıyabileceği yük miktarı ile yoğunluk, şekil ve hacim arasındaki ilişkiyi kurar.
    • Günlük yaşam malzemeleri kullanarak suda yüzen bir tekne modeli tasarlar ve üretir.
    • Tasarlanan modeli test eder, sonuçları değerlendirir ve iyileştirme yapar.

19. 19Maddenin Hâlleri ve Sıcaklık Etkisi

    • Suyun donması sırasında hacim artışı ve yoğunluk değişimini açıklayabilmek.
    • Maddelerin erime ve kaynama noktalarına göre farklı sıcaklıklardaki ortamlarda hangi hâlde bulunacağını belirleyebilmek.

20. 20Maddenin Tanecikli Yapısı

    • Maddelerin taneciklerden oluştuğunu, taneciklerin arasında mesafeler olabileceğini ve bu mesafelerin değişebileceğini açıklar.
    • Madde taneciklerinin birbirine en yakın ve en uzak olduğu fiziksel hâlleri belirler.
    • Maddenin hâl değiştirme sebebini açıklar.
    • Madde hâl değiştirirken tanecikler arası mesafenin arttığı ve azaldığı durumlara örnekler verir.

21. 21Saf Madde ve Saf Olmayan Madde

    • Saf madde ve saf olmayan maddenin yapısını modelleyerek temsil eder.
    • Verilen madde modellerini saf madde veya saf olmayan madde olarak sınıflandırır.

22. 22Stearik Asitin Erime ve Donma Sıcaklıklarının Belirlenmesi

    • Stearik asitin erime ve donma sıcaklıklarını deneysel olarak belirleyebilme
    • Farklı saf maddelerin erime sıcaklıklarını karşılaştırabilme

23. 23Suyun Yoğunluğu ve Donma Olayı

    • Suyun katı ve sıvı hâllerindeki yoğunluk farkını açıklayabilmek
    • Suyun donması sırasında hacim değişimini ilişkilendirebilmek

24. 24Erime ve Kaynama Noktaları

    • Saf bir maddenin donma noktası erime noktasına eşittir.
    • Etil alkol ve suyun kaynama noktaları farklıdır.
    • Isı alan saf bir katı maddenin erime süresince sıcaklığı değişmez.

25. 25Saf ve Karışım Maddeler

    • Tek çeşit taneciklerden oluşan maddelere saf madde denir.

26. 26Termostat Kullanımı

    • Ütü ve fırında sıcaklığı ayarlamak için termostat kullanılır.

Bu ünitede sık görülen soru tipleri

• Ön değerlendirme soruları ile kütlesel ve hacimsel ölçümlerin hangi aletlerle yapıldığını ve birimlerini belirleme.
• Maddenin hâl değişimleri ve tanecikler arası boşluklarla ilgili cümleleri uygun kelimelerle tamamlama.
• Isı alışverişi sonucu maddelerin hâl değişimi ve tanecikler arası mesafe değişimi hakkında düşünceleri açıklama.
• Isıtılan ve soğutulan maddenin davranışını başta yapılan önermelerle karşılaştırarak sonucu ve sebebini açıklama
• Günlük hayatta genleşme ve büzülme olaylarına benzer örnekler yazma
• Verilen olayların genleşme veya büzülme olup olmadığını belirleyip hatalı işaretlemeleri düzeltme
• Sıcak ve soğuk su ortamlarında cam şişeye bağlı balonlarda gözlemlenen değişimleri açıklama
• Deney sonucunda gözlemlenen değişimleri ve bu değişimlerin nedenlerini açıklama
• Günlük hayattan benzer örnekler verme
• Maddenin ısı etkisiyle değişim özelliklerini ilişkilendirme
• Günlük yaşamda karşılaşılan genleşme ve büzülme olaylarını sınıflandırma
• Verilen ifadelerin doğru veya yanlış olduğunu belirleyip ilgili alana yazma