Sürdürülebilir Yaşam ve Etkileşim

Alt konular ve kazanımlar

1. 1Biyoçeşitlilik

   • Biyoçeşitliliğin doğal yaşam için önemini sorgulayabilmek.
   • Biyoçeşitliliği tehdit eden faktörleri araştırma verilerine dayalı tahmin edebilmek.
   • Tür, habitat, ekosistem ve biyoçeşitlilik kavramlarını tanımlayabilmek.
   • Biyoçeşitliliği etkileyen faktörleri (iklim, su, ışık, toprak, yeryüzü şekilleri, canlı etkileşimi) açıklar.
   • Endemik canlı türlerini tanımlar ve Türkiye'ye özgü örnekler verir.
   7 kazanım daha

   • Canlı türlerini belirli ölçütlere göre gruplandırır.
   • Biyoçeşitliliğin ekonomik, ekolojik ve tarihsel önemini değerlendirir.
   • Biyolojik çeşitlilikle ilgili sorunlara dikkat çekmek, toplumu bilinçlendirmek ve farkındalık oluşturmak.
   • Doğal alanlar üzerindeki madencilik, tarım, sanayileşme, orman tahribatı, aşırı avlanma, çevre kirliliği, şehirleşme ve fosil yakıt kullanımının ekosistemlere olumsuz etkilerini kavramak.
   • Ağaçlandırma, doğal yaşam alanlarının korunması, sürdürülebilir tarım ve balıkçılık uygulamalarının biyoçeşitliliğe olumlu etkilerini anlamak.
   • Habitat, ekosistem ve biyoçeşitlilik kavramlarını tanımlayabilmek.
   • Endemik canlı türlerini tanımlar ve Türkiye'deki endemik hayvan ve bitki örneklerini belirtir.

2. 2İnsan ve Çevre Etkileşimi

   • Isınma amaçlı yakıt kullanımının insan ve çevre üzerine etkilerini tartışmak.
   • Yakın çevredeki veya ülkemizdeki bir çevre problemini çözmek.
   • Yakıtların katı, sıvı ve gaz yakıtlar olarak sınıflandırılmasını ve örneklerini bilmek.
   • Isınma amaçlı yakıt kullanımının insan ve çevre üzerine etkilerini tartışmak
   • Yakın çevredeki veya ülkedeki bir çevre problemini çözmek
   1 kazanım daha

   • Yakıtların katı, sıvı ve gaz hâllerini ve örneklerini ayırt etmek

3. 3Biyoçeşitlilik, Habitat ve Ekosistem

   • Biyoçeşitlilik, habitat, ekosistem ve doğal yaşam kavramlarını tanımlar.
   • Biyoçeşitliliğin doğal yaşam için önemi ile ilgili çıkarımlar yapar.
   • İnsan faaliyetlerinin biyoçeşitlilik ve ekosistemler üzerindeki etkilerini değerlendirir.

4. 4Biyoçeşitliliği Tehdit Eden Faktörler

   • Biyoçeşitliliği tehdit eden faktörleri araştırır ve belirler.
   • Araştırma sonuçlarını raporlaştırır veya afiş hazırlar.
   • Biyoçeşitliliği tehdit eden faktörler hakkında güvenilir kaynaklardan araştırma yaparak bilimsel bilgilere ulaşır.
   • Biyoçeşitliliği tehdit eden faktörlere yönelik önermeler oluşturur.
   • Biyoçeşitliliği tehdit eden faktörleri açıklar.
   4 kazanım daha

   • Biyoçeşitliliği tehdit etme potansiyeli olan faktörlerle ilgili tahminlerde bulunur.
   • Biyoçeşitliliği tehdit eden faktörlere karşı sorumlulukları tartışır.
   • Araştırma sonuçlarını rapor veya afiş formatında sunum yapar.
   • Biyoçeşitliliği tehdit eden faktörlere karşı sorumlulukları tartışır ve afiş hâlinde sunar.

5. 5Ülkemizde ve Dünyada Nesli Tükenen Hayvanlar

   • Ülkemizde ve dünyada nesli tükenen hayvan türlerini tanır.

6. 6Ülkemizde ve Dünyada Nesli Tükenme Tehlikesi ile Karşı Karşıya Olan Hayvanlar

   • Ülkemizde ve dünyada nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan hayvan türlerini tanır.

7. 7Ülkemizde ve Dünyada Nesli Tükenme Tehlikesi ile Karşı Karşıya Olan Bitkiler

   • Ülkemizde ve dünyada nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan bitki türlerini tanır.

8. 8Dünya Biyolojik Çeşitlilik Günü

   • Biyolojik çeşitlilikle ilgili sorunlara dikkat çekmek amacıyla kutlanan Dünya Biyolojik Çeşitlilik Günü'nün tarihini ve amacını bilir.

9. 9Isınma Amaçlı Yakıt Kullanımının İnsan ve Çevre Üzerindeki Etkileri

   • Yakıtların kullanımını insan ve çevre üzerindeki etkileri ile ilişkilendirir.
   • Soba ve doğalgaz zehirlenmelerini araştırır.
   • Isınma amaçlı yakıt kullanımının insan ve çevre üzerine etkisi konusunda geçerli fikirler oluşturur.
   • Bireysel veya aileye ait yakıt kullanımını ekonomik açıdan ele alıp tüketim üzerinde düşünür.

10. 10Karbon Monoksit Zehirlenmeleri ve Önlemleri

    • Karbon monoksit zehirlenmesinin nedenlerini, belirtilerini ve risklerini açıklar.
    • Karbon monoksit zehirlenmelerine karşı alınabilecek önlemleri sıralar.
    • Karbon monoksit zehirlenmelerinin belirtilerini ve nedenlerini açıklar.

11. 11Yakıt Türleri ve Sınıflandırılması

    • Katı, sıvı ve gaz yakıtları ayırt eder ve örneklerini sınıflandırır.

12. 12Çevre Sorunları ve Çözüm Önerileri

    • Çevre sorunlarını belirler, nedenlerini ve olumsuz etkilerini değerlendirir.
    • Çevre sorunlarına yönelik çözüm stratejileri ve önerileri geliştirir.

13. 13Çevre Kirliliği

    • Çevre kirliliğinin insan faaliyetleri sonucu hava, su ve toprakta atık, koku ve gürültü oluşumuyla meydana geldiğini açıklar.
    • Çevre kirliliğinin su, toprak, hava, gürültü, ışık, elektronik, kâğıt ve plastik atık kirliliği gibi farklı şekillerde ortaya çıktığını belirtir.
    • Çevre kirliliğinin nedenlerini ve türlerini (su, toprak, hava, gürültü, ışık) açıklar.
    • İnsan faaliyetlerinin çevre kirliliğine etkilerini değerlendirir.

14. 14Su Kirliliği

    • Su kirliliğinin evsel, ticari, endüstriyel atıklar ve tarım ilaçlarının su kaynaklarına karışmasıyla oluştuğunu açıklar.
    • Tatlı su ve deniz kirliliğinin canlı yaşamı ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini (kolera, tifo, sarılık vb.) değerlendirir.
    • Su kirliliğinin nedenlerini (evsel, endüstriyel atıklar, tarım ilaçları) belirtir.
    • Su kirliliğinin canlı yaşamı ve insan sağlığı üzerindeki etkilerini açıklar.

15. 15Toprak Kirliliği

    • Toprak kirliliğinin kimyasal gübre, tarım ilacı, piller ve endüstriyel atıklar gibi nedenlerle oluştuğunu açıklar.
    • Toprakta biriken kirliliğin bitkilere ve insanlara geçerek hastalıklara ve biyoçeşitlilik kaybına yol açtığını belirtir.
    • Toprak kirliliğine yol açan faktörleri (kimyasal gübre, piller, endüstriyel atıklar) sıralar.
    • Toprak kirliliğinin besin zincirine ve insan sağlığına etkisini açıklar.

16. 16Hava Kirliliği

    • Hava kirliliğinin fosil yakıt kullanımı, volkanik aktiviteler ve sanayi emisyonlarından kaynaklandığını açıklar.
    • Hava kirliliğinin solunum yolu hastalıklarından iklim değişikliğine kadar çeşitli sorunlara yol açtığını belirtir.
    • Hava kirliliğinin doğal ve insan kaynaklı nedenlerini ayırt eder.
    • Hava kirliliğinin insan sağlığı ve iklim değişikliği üzerindeki etkilerini değerlendirir.
    • Hava kirliliğini önlemeye yönelik çözümleri (temiz enerji, filtreler) önerir.

17. 17Orman Yangınları ve Ormansızlaşma

    • Orman yangınlarının doğal (yıldırım, volkan) ve insan kaynaklı (sigara, kamp ateşi) nedenlerini ayırt eder.
    • Ormansızlaşmanın tarım, kentleşme ve yangınlar sonucu oluştuğunu ve çölleşmeyle ilişkisini açıklar.
    • Orman yangınlarının doğal ve insan kaynaklı nedenlerini açıklar.
    • Ormansızlaşmanın nedenlerini ve çölleşmeyle ilişkisini belirtir.
    • Orman tahribatını azaltmaya yönelik önlemleri önerir.

18. 18Çevre Sorunlarının İnsan Sağlığına Etkileri

    • Çevre kirliliği, orman yangınları ve biyolojik çeşitlilik kaybının insan sağlığını olumsuz etkilediğini açıklar.
    • Temiz bir çevre ve doğal kaynakların dengeli kullanımının insan sağlığına olumlu etkilerini değerlendirir.
    • Çevre kirliliğinin (hava, su, toprak) insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini açıklar.
    • Çevre sorunları ile solunum, sindirim ve sinir sistemi hastalıkları arasındaki ilişkiyi kurar.
    • Çevre sorunlarının (kirlilik, yangınlar, çölleşme) insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini açıklar.
    3 kazanım daha

    • Çevre sorunlarına yönelik sosyal sorumluluk projeleri geliştirir.
    • Çevre sorunlarının (orman yangınları, çölleşme, biyolojik çeşitlilik kaybı) canlılar üzerindeki etkilerini değerlendirir.
    • Toplum sağlığını korumak için çevre koruma ve bireysel sorumlulukların önemini kavrar.

19. 19Çevre Bilinci ve Kavramlar

    • Çevre kirliliği, çölleşme, biyolojik çeşitlilik gibi temel kavramları tanımlar.
    • Çevre bilincini artırmaya yönelik günleri ve bireysel sorumlulukları bilir.

20. 20Biyolojik Çeşitlilik ve Çevre Koruma Tarihçesi

    • Biyolojik çeşitliliğin öneminin tarihsel süreçteki yansımalarını (Evliya Çelebi, Rachel Carson, Edward O. Wilson) inceler.
    • Çevre koruma hareketlerinin öncülerini ve çalışmalarını tanır.

21. 21Ön Değerlendirme

    • Maddenin hâlleri ve tanecik modelleri arasındaki ilişkiyi kurabilme
    • Canlı türleri ve çevresel canlı çeşitliliği hakkında ön bilgileri harekete geçirme

22. 22Ülkemizde ve Dünyada Nesli Tükenen ve Tehlike Altındaki Canlılar

    • Ülkemizde ve dünyada nesli tükenen hayvanları ve bitkileri tanımlar.
    • Ülkemizde ve dünyada nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan hayvanları ve bitkileri tanımlar.

23. 23Biyolojik Çeşitlilik

    • Biyolojik çeşitliliğin korunması ve sürdürülebilirliği için toplumun rolünü kavramak
    • Doğal alanları olumsuz etkileyen insan faaliyetlerini (madencilik, tarım, sanayileşme vb.) belirlemek
    • Biyolojik çeşitliliği olumlu etkileyen koruma çalışmalarını (ağaçlandırma, sürdürülebilir tarım vb.) tanımlamak

24. 24Isınma Amaçlı Yakıt Kullanımının Etkileri

    • Yakıtların kullanımını insan ve çevre üzerindeki etkileri ile ilişkilendirir.
    • Isınma amaçlı yakıt kullanımının insan ve çevre üzerine etkisi konusunda geçerli fikirler oluşturur.
    • Bireysel veya aileye ait yakıt kullanımını ekonomik açıdan ele alıp tüketim üzerinde düşünür.

25. 25Yakıt Türleri ve Sınıflandırması

    • Katı, sıvı ve gaz yakıtları ayırt eder ve örneklerini sınıflandırır.

26. 26Çevre Sorunları ve Kirliliği

    • Çevre sorunlarını belirler, nedenlerini ve olumsuz etkilerini değerlendirir.
    • Çevre sorunlarına yönelik çözüm stratejileri ve önerileri geliştirir.

27. 27Çevre ve Biyoçeşitlilik Kavramları

    • Çevre kirliliği, çölleşme, biyoçeşitlilik gibi temel kavramları tanımlar.
    • Çevre bilinci ve uluslararası çevre günlerini bilir.
    • Yakıt türleri ve enerji kaynakları hakkında bilgi sahibi olur.

28. 28Bilim İnsanları ve Çevre

    • Çevre bilimi ve biyoçeşitlilik alanındaki önemli bilim insanlarının (Rachel Carson, Edward Osborne Wilson) çalışmalarını tanır.
    • Türk ve dünya tarihindeki önemli coğrafyacı ve gezginlerin (Katip Çelebi, Evliya Çelebi) çevre ve doğa gözlemlerini değerlendirir.

29. 29Ünite Sonu Değerlendirme

    • Biyoçeşitliliği tehdit eden insan faaliyetlerini ve sonuçlarını açıklar.
    • Hava, su ve toprak kirliliğine karşı alınabilecek önlemleri örneklerle belirtir.
    • Ünite kapsamında öğrenilen kavramları (yakıt türleri, kirlilik kaynakları, biyoçeşitlilik) doğru kullanır.

30. 30Ünite Sonu İstasyonu

    • Çevre kirliliği türlerini (su, hava, toprak) ve etkilerini metin ve tablo verileriyle ilişkilendirebilme.
    • Kirlilik kaynaklarının canlı türleri üzerindeki etkilerini birey sayılarındaki değişimler üzerinden yorumlayabilme.
    • Çevresel sorunların çözümü için planlanan uygulamaları (arıtma, ağaçlandırma vb.) belirleyebilme.

Bu ünitede sık görülen soru tipleri

• Doğal ortamda canlı türlerini ve yaşam alanlarını gözlemleyerek verileri tabloya kaydetme
• Ekosistemdeki biyoçeşitliliğin önemi hakkında fikir yazma
• Örnek olay metnini analiz ederek biyoçeşitlilik ve canlılar arası etkileşim sorularını cevaplandırma
• Çevre gözlemi yaparak canlı türlerini belirleme ve özelliklerine göre gruplandırma
• Canlı çeşitliliğinin ekosisteme katkısı üzerine soru üretme ve tartışma
• Biyoçeşitliliğin önemi hakkında soru hazırlama
• Biyolojik çeşitliliği tehdit eden faktörler hakkında tahminleri sorgulayıp doğrulama
• İnsan faaliyetlerinin biyoçeşitlilik üzerindeki etkileri hakkında farkındalık oluşturmak için ürün hazırlama
• Biyoçeşitlilik ve ekosistem kavramları ile ilgili ifadelerin doğru/yanlış durumunu belirleyerek çıkış noktasını bulma
• Canlı türleri ve yaşam alanlarını gözlemleyerek habitat, ekosistem ve biyoçeşitlilik bilgilerini tabloya kaydetme.
• Verilen örnek olay metnini analiz ederek biyoçeşitliliğin önemi ve türler arası etkileşim hakkında soruları cevaplandırma.
• Canlı çeşitliliğinin ekosisteme katkılarını sorgulama ve tartışma